Title_left HỒ SƠ THÀNH TÍCH Title_right
 
Zoom
 
No-person-img
Nhà báo Minh Huệ, Doãn Chiêu
No-person-img
Nhà báo Ngọc Quang, Viết Thông
No-person-img
Nhà báo Ngọc Tấn
No-person-img
Nhà báo Ngô Thanh
No-person-img
Nhà báo Nguyễn Đức Tuấn
No-person-img
Nhà báo Nguyễn Hồng Hải
No-person-img
Nhà báo Nguyễn Huy Nam
No-person-img
Nhà Báo Nguyễn Lê
No-person-img NHÀ BÁO HOÀNG CHÍ BẢO

KẾT HỢP CHẾ ĐỘ TẬP TRUNG DÂN CHỦ
TRONG ĐẢNG VỚI CHẾ ĐỘ HIỆP THƯƠNG DÂN CHỦ TRONG
TỔ CHỨC MẶT TRẬN


Hội nghị lần thứ 7 Ban chấp hành Trung ương Đảng, khoá IX đã ra Nghị quyết về "Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh". Nghị quyết đã cụ thể hoá tư tưởng chỉ đạo của Đại hội IX của Đảng về phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Nội dung Nghị quyết hàm chứa nhiều vấn đề mới về lý luận và thực tiễn cần  đi sâu nghiên cứu để làm sáng tỏ, để hiểu thấu đáo và đưa vào hành động thực tiễn.
Dân chủ và đoàn kết là hai phạm trù có quan hệ mật thiết, hữu cơ với nhau. Khối đại đoàn kết toàn dân tộc chỉ có thể được củng cố vững chắc trên nền tảng một nền dân chủ phong phú và sinh động. Xuất phát từ yêu cầu củng cố và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc và để đổi  mới sự lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận Tổ quốc, Nghị quyết đã nhấn mạnh một luận điểm mới rất quan trọng là: "Kết hợp thực hiện chế độ tập trung dân chủ trong Đảng và chế độ hiệp thương dân chủ trong tổ chức  Mặt trận để làm phong phú thêm nền dân chủ nước ta".

Đây là một bước phát triển mới của Đảng ta về vấn đề dân chủ, trong tình hình mới, về đặc thù trong công tác vận động nhân dân và việc thực hiện trong tổ chức, hoạt động của Mặt trận với tư cách là tổ chức liên minh chính trị rộng rãi. Nhận thức rõ giá trị lý luận và ý nghĩa thực tiễn của luận điểm nêu trên, chẳng những góp phần xây dựng Đảng, xây dựng Mặt trận và đổi mới hệ thống chính trị nói chung mà còn đẩy mạnh nghiên cứu và tổng kết thực tiễn về vấn đề dân chủ ở nước ta trong tình hình hiện nay, khẳng định những bước phát triển của nền dân chủ ở nước ta, bác bỏ những luận điểm của kẻ xấu về dân chủ ở nước ta.
Dân chủ là mục tiêu và động lực phát triển của chủ nghĩa xã hội của đổi mới. Thực hành dân chủ, theo tư tưởng  Hồ Chí Minh, là cái chìa khóa vạn năng có thể giải quyết mọi khó khăn. Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc phải dựa trên cơ sở dân chủ, bằng phương thức dân chủ. Mặt khác, càng đảm bảo dân chủ thực chất và đầy đủ bao nhiêu thì càng củng cố và phát triển bền vững bấy nhiêu cơ sở xã hội của chế độ ta, của sự ổn định chính trị để phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể nhân dân có vai trò và tác dụng to lớn trong việc phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc. Thực hiện chế độ hiệp thương dân chủ trong tổ chức mình, đó là cách làm thiết thực, có hiệu quả trong tình hình hiện nay để nâng cao vai trò của Mặt trận phát huy tác dụng to lớn trong việc tăng cường sức mạnh của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Muốn tăng cường vị trí, vai trò của Mặt trận, đòi hỏi phải đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đối với Mặt trận. Liên quan trực tiếp tới vấn đề này là làm rõ về mặt lý luận bản chất mối quan hệ giữa tập trung dân chủ với hiệp thương dân chủ, xác định những cơ chế và giải pháp để thực hiện sự kết hợp chế độ tập trung dân chủ trong Đảng với chế độ hiệp thương dân chủ trong tổ chức Mặt trận.
Đây là vấn đề còn rất mới mẻ, chẳng những trong tư duy lý luận ở nước ta mà còn trong thực tiễn hoạt động của hệ thống chính trị. Nghiên cứu để hiểu cho đúng thực chất luận điểm này và vận dụng thành thục trong thực tiễn chắc chắn sẽ góp phần thúc đẩy và tạo ra những bước tiến mới của cuộc vận động dân chủ hoá ở nước ta. Bài viết này chỉ mới nêu những nhận thức ban đầu về một vấn đề quan trọng, rất thiết thực song không kém phần khó khăn. 2. Tập trung dân chủ và hiệp thương dân chủ về lý luận là hai phương diện khác nhau của cùng một vấn đề dân chủ và là hai phương thức khác nhau của việc thực hành dân chủ trong thực tiễn. Đã có những người đặt ra câu hỏi: trong điều kiện nước ta chỉ có một chính đảng cộng sản lãnh đạo lãnh đạo thì có thể phát huy được dân chủ trong đời sống xã hội hay không? Không ít kẻ xấu đã công kích cho rằng xã hội ta không có dân chủ. Việc  nêu ra quan điểm kết hợp giữa chế độ tập trung dân chủ trong Đảng và chế độ hiệp thương dân chủ trong hệ thống Mặt trận sẽ làm cho nền dân chủ của nước ta thêm phong phú và sinh động hơn bác bỏ mọi sự xuyên tạc về nền dân chủ ở nước ta. Tập trung dân chủ và hiệp thương dân chủ vừa có những điểm chung, thống nhất về mục tiêu, đó xác lập trên thực tế vai trò làm chủ xã hội của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng, lại vừa có những điểm khác nhau về cách thức, cơ chế thực hiện, vận dụng.
Tập trung dân chủ là nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt của Đảng cộng sản. Nguyên tắc này được cụ thể hoá thành các quy định, các chế độ trong hoạt động của Đảng, nhằm đảm bảo cho Đảng cộng sản giữ vững được tính thống nhất về tư tưởng, chính trị và tổ chức làm cho Đảng thực sự là một tổ chức chặt chẽ, có kỷ luật nghiêm ngặt để hành động muôn người như một, để Đảng thực sự là một Đảng chiến đấu, Đảng cách mạng. Nhờ đó, Đảng đủ sức lãnh đạo giai cấp, dân tộc và xã hội thực hiện mục tiêu, lý tưởng của mình là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội. Trong điều kiện Đảng cộng sản đã trở thành Đảng cầm quyền, thực hiện vai trò lãnh đạo đối với Nhà nước, thì Nhà nước do Đảng lãnh đạo cũng đồng thời áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ trong tổ chức bộ máy và trong hoạt động đê thực thi chức năng quản lý.
Như vậy, tập trung dân chủ không chỉ áp dụng trong Đảng mà còn phải được tuân thủ trong hoạt động quản lý của Nhà nước với tư cách là một tổ chức quyền lực, thực hiện chế độ uỷ quyền của nhân dân lao động. Những tổ chức chính trị - xã hội đóng vai trò là cơ sở chính trị trực tiếp của Đảng, của chế độ cũng áp dụng nguyên tắc tập trung dân chủ. Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là tổ chức liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện của tổ chức chính trị, các tổ chức chính trị xã hội, các tổ chức xã hội, các cá nhân tiêu biểu trong các giai cấp, các tầng lớp xã hội, các dân tộc, các tôn giáo, người Việt Nam định cư ở nước ngoài. Như vậy tính liên minh chính trị, liên hiệp tự nguyện rộng rãi, đa dạng của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam là một đặc trưng nổi trội của Mặt trận là cơ sở chính trị của chính quyền nhân dân, nơi thể hiện ý chí, nguyện vọng tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân bao gồm các dân tộc, tôn giáo, giai cấp, tầng lớp, thành phần kinh tế, mọi giới, mọi lứa tuổi, mọi vùng của Tổ quốc, người trong Đảng và ngoài Đảng, người đang công tác và người đã nghỉ hưu, người ở trong nước hay ở ngoài nước, tôn trọng những ý kiến khác nhau không trái với lợi ích chung của dân tộc, xoá bỏ mặc cảm, định kiến, phân biệt đối xử về quá khứ, giai cấp, thành phần, xây dựng tinh thần cởi mở, tin cậy lẫn nhau. Đối với  một tổ chức mang tính rộng rãi như vậy thì chế độ sinh hoạt thích hợp nhất là chế độ hiệp thương dân chủ. Chính vì vậy Điều lệ của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã quy định rõ nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Mặt trận là tự nguyện, hiệp thương dân chủ, phối hợp và thống nhất hành động.
Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau nên chưa làm rõ mối quan hệ giữa tập trung dân chủ trong Đảng với hiệp thương dân chủ trong tổ chức Mặt trận. Thường có khi đồng nhất làm một, có tập trung dân chủ là nguyên tắc phổ biến chung cho mọi tổ chức chính trị - xã hội, kể cả áp dụng cho Mặt trận. Lại có khuynh hướng cho rằng, chỉ trong Đảng mới có tập trung dân chủ, còn Nhà nước thì chỉ hoạt động theo pháp luật, thuần tuý chỉ dùng phương thức mệnh lệnh hành chính. Những cách hiểu trên đây đều tách rời dân chủ với tập trung, không thấy tính đa dạng của những phương thức khác nhau thực hiện dân chủ. Trong thực tế có những phương thức sau đây để thực hiện dân chủ:
- Thực hiện dân chủ bằng cách tuân theo pháp luật. Đây là ý thức và hành vi thực hiện dân chủ của công dân, cho thấy dân chủ gắn liền với pháp luật, kỷ luật, kỷ cương của xã hội, của Nhà nước. Chấp hành pháp luật là một đòi hỏi tất yếu, ai ai cũng phải giác ngộ và thi hành. Quyền dân chủ, quyền làm chủ đồng thời là quyền công dân, quyền con người. Năng lực thực hiện dân chủ là một năng lực nhận thức và hành động theo cái tất yếu.
- Thực hiện dân chủ theo phương thức (hay chế độ) dân chủ đại diện, thông qua bầu cử để lựa chọn những người đại diện cho ý chí và quyền lực của số đông, thực hiện sự uỷ quyền cho những người đủ tiêu chuẩn đại diện cho cộng đồng. - Thực hiện dân chủ theo phương thức (hay chế độ) dân chủ trực tiếp. Theo phương thức này, số đông dân chúng sẽ cùng thảo luận cùng bàn bạc để cùng quyết định về một vấn đề nào đó liên quan trực tiếp tới quyền, lợi ích, cuộc sống của mình. Dân chủ trực tiếp sẽ ngày càng được mở rộng tương ứng với trình độ dân trí và ý thức của dân chúng được nâng cao. Dân chủ trực tiếp phải kết hợp với dân chủ đại diện và đã được thể chế hoá thành luật, thành các quy chế, quy tắc để thi hành. Xã hội ngày càng phát triển, sự hoàn thiện dân chủ còn đòi hỏi phải mở rộng và nâng cao năng lực tự quản cộng đồng của dân cư nơi cơ sở thông qua quy ước, hương ước.
- Thực hiện dân chủ bằng chế độ tập trung dân chủ trong Đảng và Nhà nước. Tập trung dân chủ hay dân chủ tập trung (theo cách nói của Chủ tịch Hồ Chí Minh) là cùng một bản chất (về điểm này có thể còn có ý kiến khác nhau, song lại thuộc khuôn khổ vấn đề khác). Ở đây có mối quan hệ qua lại giữa dân chủ và tập trung. Mối quan hệ này phải được giải quyết đúng đắn thì mới tránh được tình trạng dân chủ hình thức và tập trung biến thành tập trung quan liêu.
- Thực hiện dân chủ bằng chế độ hiệp thương dân chủ trong tổ chức Mặt trận. Đây là phương thức thực hiện dân chủ phù hợp với tính chất đặc thù của tổ chức và hoạt động của Mặt trận. Phương thức này còn biểu thị mối quan hệ giữa Đảng với Mặt trận và cách thức giải quyết mối quan hệ đó. Đảng lãnh đạo Mặt trận không phải bằng cách áp đặt, chỉ thị ra lệnh cho Mặt trận, mà là hiệp thương dân chủ với Mặt trận, đem chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng mà tuyên truyền, giới thiệu, bàn bạc với Mặt trận để tạo ra sự nhất trí, sự tự giác và tự nguyện thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng trong các tổ chức thành viên và các cá nhân thành viên của Mặt trận. Các lãnh đạo dân chủ đòi hỏi chủ thể lãnh đạo phải tôn trọng vị trí vai trò và những thẩm quyền xã hội của những tổ chức do mình lãnh đạo. Ở đây là tổ chức Mặt trận. Đảng lãnh đạo Mặt trận bằng vận động để phát huy tính chủ động, tích cực của Mặt trậnchứ không áp đặt, không làm thay Mặt trận. Hiệp thương dân chủ giữa Đảng với Mặt trận để tạo sự đồng thuận, làm cho hoạt động của Mặt trận không thoát ly sự lãnh đạo Đảng mà phù hợp với cương lĩnh, đường lối, mục tiêu của Đảng, sao cho những kết quả, thành tựu  hoạt động của Mặt trận chẳng những phát huy được vai trò, tác dụng của Mặt trận trong đời sống chính trị xã hội, nâng cao được sự đoàn kết, nhất trí của cộng đồng xã hội xung quanh đường lối của Đảng, mà sự trưởng thành của Mặt trậncòn làm tăng lên sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, làm tăng thêm sức mạnh, uy tín, ảnh hưởng của Đảng trong xã hội.
Hiệp thương dân chủ không chỉ thể hiện sự tôn trọng những ý kiến khác nhau không trái với lợi ích chung, mà còn phải đảm bảo sự bình đẳng, tin cậy, thuyết phục, giúp đỡ, ủng hộ lẫn nhau và kể cả sự chờ đợi lẫn nhau khi cần thiết. Đó là tinh thần đoàn kết, phối hợp, hợp tác, cùng hành động thống nhất phấn đấu cho một mục đích, lý tưởng chung là Tổ quốc được độc lập, thống nhất, là một xã hội dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh. Đảng thực hiện hiệp thương dân chủ với Mặt trận sẽ đảm bảo cho Đảng lãnh đạo Mặt trận một cách dân chủ, tránh được tình trạng quan liêu hoá, hành chính hoá, tránh được căn bệnh Nhà nước hoá Đảng khi Đảng đã trở thành Đảng cầm quyền. Mặt trận trực tiếp thực hiện hiệp thương dân chủ với Đảng sẽ làm tăng lên tính chủ động, và tránh được Nhà nước hoá, hành chính hoá Mặt trận, nhưng vẫn đảm bảo sự lãnh đạo của Đảng với Mặt trận. Muốn có đường lối đúng đắn, muốn xây dựng và phát triển một nền dân chủ thực sự, tránh dân chủ hình thức và sự vi phạm quyền tự do, dân chủ của nhân dân, trong điều kiện chỉ có một đảng duy nhất đang lãnh đạo toàn xã hội, thì cần đặc biệt chú trọng phát huy được ý thức và năng lực làm chủ của nhân dân. Là lực lượng lãnh đạo, Đảng tập trung những tinh hoa ưu tú nhất về trí tuệ, tư tưởng của dân tộc và thời đại, biết làm giàu năng lực, phương pháp và bản lĩnh lãnh đạo của mình bằng cách tâp hợp và nâng cao mọi năng lực, sáng tạo của các tầng lớp nhân dân. Mặt trận là tổ chức tiêu biểu cho sức mạnh đại đoàn kết của toàn dân tộc, cho sự tập hợp và phát huy lực lượng của toàn dân. Phát huy tác dụng  và hiệu quả của hiệp thương dân chủ trong tổ chức Mặt trận, chủ động hiệp thương dân chủ  trong quan hệ giữa Đảng với Mặt trận, sẽ đảm bảo cho Đảng có khả năng luôn luôn nhận biết được một cách chân thực, kịp thời  mọi tâm trạng, ý nguyện của nhân dân, thấu hiểu nhân dân, từ đó đề ra được những chủ trương, quyết sách phù hợp với cuộc sống, thuận lòng dân, được lòng dân. Với hiệp thương dân chủ, Đảng có thể chủ động tìm thấy một cơ chế tư vẫn và phản biện xã hội tốt và có hiệu quả, tránh được những hậu quả xấu của thói quan liêu, xa rời quần chúng - một nguy cơ đe doạ đến sự nghiệp cách hành, thi hành... kèm theo chế độ trách nhiệm, phải được đề cao và được quy định thật rõ ràng, minh bạch.
Điều lệ Đảng là bộ luật của toàn Đảng, phải được toàn thể cán bộ đảng viên, mọi tổ chức của Đảng ở các cấp nghiêm chỉnh thi hành. Hiến pháp và pháp luật, chính sách và quy định của Nhà nước phải được mọi công dân, mọi tổ chức, bộ máy của Nhà nước chấp hành nghiêm chỉnh. Khác với tập trung dân chủ, hiệp thương dân chủ trong tổ chức Mặt trận dựa trên thảo luận, bàn bạc một cách dân chủ và bình đẳng của mọi tổ chức và cá nhân thành viên trong Mặt trận để cùng đạt tới mức nhận thức chung, sự nhất trí chung và cùng nhau thoả thuận một chương trình hành động thống nhất phù hợp. Sự thoả thuận đó như là một quyết định tập thể, đó là quyết định do hiệp thương mà có, cần được tôn trọng và thực hiện một cách nghiêm chỉnh. Hiệp thương dân chủ trong Mặt trận sẽ phát huy tối đa những điểm tương đồng để khắc phục những điểm khác biệt bằng cách tôn trọng sự khác biệt, chứ không lấn át, xoá bỏ những khác biệt đó. Mặt trận là hình thức tập hợp các lực lượng yêu nước, tiến bộ trong xã hội, những thành phần tham gia vào tổ chức liên minh này mang tính đa dạng về ý kiến, về lợi ích, nhu cầu, về tinh thần và đặc điểm hoạt động. Song với tất cả các thành phần, đối tượng này đều có một điểm chung, điểm tương đồng rất căn bản là lòng yêu nước và tinh thần dân tộc, là mong muốn góp phần vào phát triển dân tộc, nêu cao sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc, đưa dân tộc tới văn minh, hiện đại. Không có sự đa dạng khác nhau thì không thành Mặt trận, nhưng không có sự tương đồng và thống nhất về lợi ích chung của Tổ quốc thì cũng không thành Mặt trận. Hai yếu tố đó phải kết hợp với nhau, thống nhất với nhau mới tạo thành sức mạnh của Mặt trận. Hiệp thương dân chủ là phương thức để kết hợp hai yếu tố đó với nhau một cách có hiệu quả. Đó cũng là kinh nghiệm đúc kết qua nhiều thập kỷ trưởng thành và phát triển của Mặt trận do Đảng lãnh đạo. Đảng là một thành viên trong Mặt trận, là lực lượng lãnh đạo Mặt trận và là hạt nhân đoàn kết của Mặt trận. Để thực hiện hiệp thương dân chủ, khi Đảng có các chủ trương, chính sách lớn, Đảng cần chủ động trình bày để mọi thành viên của Mặt trận cùng bàn bạc đóng góp ý kiến trên tinh thần dân chủ, xây dựng.  Nghị quyết Đảng lần này còn nhấn mạnh: Tiếp tục cụ thể hoá việc phân công  trách nhiệm giữa các bộ phận trong hệ thống chính trị trên lĩnh vực kinh tế - xã hội cho phù hợp với thời kỳ mới. Theo tinh thần ấy Mặt trận và các đoàn thể  nhân dân sẽ đảm nhiệm một số công việc có liên quan đến đời sống nhân dân. Nói tóm lại, hợp tác, thảo luận, thương lượng để nhất trí và cùng phối hợp hành động - đó là điều căn bản để hiệp thương dân chủ giữa Đảng, Nhà nước với  Mặt trận, và giữa các tổ chức thành viên của Mặt trận.
Cơ sở bền vững để thực hiện hiệp thương dân chủ chính là mục tiêu phát triển của đất nước, tất cả vì hạnh phúc của nhân dân, vì phát huy quyền làm chủ  của nhân dân và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc phấn đấu vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng dân chủ, văn minh mà các chủ thể tham gia hiệp thương dân chủ đều hướng tới

Hoàng Chí Bảo

Arrow2 Kết hợp chế độ tập chung dân chủ trong Đảng với chế độ hiệp thương dân chủ trong tổ chức mặt trận